TANER AY | KARAR

Yunan filozof Strabon’un XII’nci kitâbında ‘Kilikya Kapıları’nda bulunan Tyanitis’teki Tyana’ halinde kayda geçirdiği Tyana için, W. M. Ramsay ‘Anadolu’nun Târihî Coğrafyası’ isimli yapıtında, Kapadokya memleketindeki ‘Yunan şehri’ sözünü kullanmaktadır. Bu kent Roma ve Bizans devirlerinden sonra tahrip olmuştur ve Niğdeli târihçi Kadı Ahmed’in 1333’te yazdığına göre da, yerini günümüzdeki ‘Türk ve Müslüman’ Niğde kentine bırakmıştır. Niğde kenti civârı Tyana’dan evvel Tuwanuwa olarak geçiyor. Tyanitis bölgesindeki Tuwanuwa ismine Eski Hitit Devleti hükümdarlarından Telepinu’ya âid bir fermanda rastlanmaktadır. Eski Hitit metinlerindeki tabirlerden, Tuwanuwa kentinin birebir vakitte dînî bir merkez olduğu ve etnik bir tanımlama olarak da bölge insanı için Tuwanuwalı kavramının kullanıldığı anlaşılmaktadır. Hititler’in yıkılmasından sonra bu bölge dört asır boyunca eski ehemmiyetini kaybedecektir. Asırlar boyunca devâm eden bir sakinlik periyodun akabinde Asur kaynaklarında bölgenin ismi Tukhana,Tuhana ve Tuwana olarak tekrar geçer. Kimmerler’den ve Medler’den sonraysa bölge iki asırdan fazla bir mühlet Pers egemenliğine girer. Bu egemenliğe Büyük İskender son verince, kentin Hellenleşme süreci de başlamıştır. Hellenleşen Tyana için bugün değerli kaynaklara sâhib olduğumuzu düşünenler bulunuyor. Ancak, Osmanlı periyodundaki Niğde için -birkaç akademik araştırmanın dışında- birebir şeyi söylemek pek mümkün değildir. Bu nedenle Nevzat Topal’ın Kömen Yayınları’ndan çıkan ‘15’inci Yüzyılda Niğde’ isimli yapıtının büyük değeri bulunuyor.Niğde 11’inci asırdan sonra demografik açıdan temel itibâriyle bir Türk ve Müslüman kenti olmuştur. Öteki birtakım Anadolu kentlerine göre Ermeni ve Rum nüfusu azdır. Topal, 1047 numaralı Tahrir Defteri’nde, kentte, yalnızca ‘Mahalle-i Ermeniyan’ ve ‘Mahalle-i Rumiyan’ olarak iki Hıristiyan mahallesinin zikredildiğini muharrir. Bu mahalleler de 1915 ve 1923 yıllarından sonra ortadan kalkmışlardır. Topal’ın yapıtında Niğde kentinin 15’inci yüzyıldaki demografik yapısı, mahalleleri, mimarî yapıtları ve iktisadı incelenmektedir. Biraz daha öncesini merâk edenler, Yâkût el-Hamevî’ye ve İbn Battûta’ya bakabilirler. Bütün kent monografilerinde olduğu üzere, Topal’ın yapıtında de en fazla Niğde’nin 15’inci yüzyıldaki mahallelerinin nüfusun yapısı ve Niğde halkının ekonomik faaliyetleri ilgi çekiyor. Topal, bu kısımlarda kendisinden sonraki bütün araştırmacılara kaynak teşkil edecek derecede değerli ve bedelli bilgiler de veriyor.

BİR CEVAP BIRAK