TANER AY | KARAR

Prof. Dr. Nevzat Topal’ın ‘Bir Cumhûriyet Aydını Muallim Sapancalı Hasan Hüsnü’ yapıtını okuduktan sonra, Hasan Hüsnü Bey’in (Savaşçın) yapıtlarını merâk etmiş ve bunu kızı Gülper Hanım’a (Refiğ) söylemiştim. Bunun üzerine değerli dostumuz bana çabucak pederinin ‘Hasan Dağı’nda İlmî Cevelân’ ile ‘Karamanoğulları, Hayât ve Vakâyi’ Tarihiyyeleri’ isimli yapıtlarını gönderdi. Prof. Dr. Topal’ın yayına hazırladığı ‘Hasan Dağı’nda İlmî Cevelân’ isimli nefis yapıtı gelir gelmez okudum.

Birinci baskısı 1928’de yapılan bu eser, gerek Aksaray’ı temel alan birinci müstakil çalışmalardan biri olduğu için, gerekse de Türkiye Maârif târihinde bir orta mektebin öğretmenleri ve öğrencileri tarafından yapılan birinci saha araştırmasının kaydı olduğu için çok kıymetlidir. Lakin, Hasan Hüsnü Bey’in yapıtı asla ‘kuru bir târih’ çalışması değil, o yılların gerçeklerini de sık sık ironik bir lisanla okuruna aktarmaktadır. Örneğin, on günlük ilmî araştırma sırasında kimi öğrencilerin yoksul arkadaşlarına ya hiç tevziat yapmadığını yahut pek cüzi bir masraf tahmil ettiğini belirtirken, bunun ‘ecdâttan mevrûs haslet’ olduğunu açıklıyor. Karkın köyündeki gözlemiyse çok farklı.

Muhtar odasında birkaç ‘Neosalvarsan’ ilacı kutusu görüp nedenini araştırdıklarında, ilacı köyde çabucak herkesin kullandığını anlıyorlar. Bu da Karkın köylüsünün 1928’de frengiden kırıldığı manasına geliyor. Aksaray Orta Mektebi, 6 öğretmen, 55 öğrenci ve 5 hariçten iştirakçiyle, 7 Haziran 1928 günü yola çıkıyor. Lale Bağları, Karkın, Helvadere, Kara Harili yahut Karaağıllı tarikiyle yola çıkıp, Hasan Dağı’na tırmanıyor, oradan da Viranşehir, Helvadere, Ihlara, Ilısu, Galveri, Ziga, Yaprakhisar ve Selimiye tarikiyle Aksaray’a dönüyorlar. Hasan Hüsnü Bey’in isimleri geçen yerlere ait müşahedeleri fevkalade. Merâkımdan W.M.Ramsay’ın ‘Anadolu’nun Târihî Coğrafyası’ ve Charles Texier’nin ‘Küçük Asya’ yapıtlarına de baktım.

Sizler de mukayeseli bir okuma yaparsanız yapıtın ne kadar kıymetli olduğunu anlayacaksınızdır. Bu seyahate mektebin kız öğrencilerinden biri dışında hepsinin katılmasıysa çok kıymetli bir detay. Hasan Hüsnü Beyefendi, bunu, “Kızlarını mektebe veren babalar, Cumhûriyet’e ve onun metin mekteblerine imân eden, bâtıl taassubu hatırına bile getirmeyen kimselerdi” biçiminde açıklıyor. Hasan Hüsnü Beyefendi üzere Cumhûriyet’in kurucu kuşağından bütün öğretmenleri rahmetle anarken, Prof. Dr. Topal’a da ayrıyeten teşekkürü borç bilmeliyiz. ‘Aydın’ denen mahlûkattan birtakım zevâtın ‘Homo Kemalismus’ üzere zırva kavramlarla Cumhûriyet’in eğitim neferâtına utanmadan saldırdığı şu günlerde, onlara en güzel cevap Topal üzere araştırmacı eğitimcilerden geliyor…

GRAMOFON EŞLİĞİNDE DERS VEREN ‘HÜSNÜ BEY’

Kitapta yer alan Aksaray Orta Mektebi grubu, Hasan Dağı’na tırmanmakla dersleri aksatmıyor, eğitime görerek ve inceleyerek devâm ediyorlar. Hasan Dağı’nın tepesinde çaylarını içerlerken gramofon çalmalarıysa güya bir Fellini sineması karesi üzere. Aysel Özakın’ın ‘Gurbet Yavrum’ isimli romanındaki ‘gramofon eşliğinde öğrencilere dans dersleri veren’ Hüsnü Bey’in Hasan Dağı’ndaki Hüsnü Beyefendi olduğunu da Prof. Dr. Topal’ın ‘Bir Cumhûriyet Aydını Muallim Sapancalı Hasan Hüsnü’ yapıtından öğrenmiştim.

BİR CEVAP BIRAK