ODTÜ Deniz Bilimleri Enstitüsü’nün Bilim-2 araştırma gemisi, 2017’den bu yana yürütülen Marmara Denizi Bütünleşik Modelleme Sistemi (MARMOD) Projesi kapsamında Marmara’daki deniz salyası oluşumunu inceliyor. Gemi bu yılki incelemelerine ise 4 gün evvel başladı. İncelemeler kapsamında 100’ün üzerinde ölçüm noktasında derinlik boyunca ölçüm yapılarak, gelen bilgiler tahlil edildi.

Enstitü Müdür Yardımcısı Doç. Dr. Mustafa Yücel, her yıl Marmara Denizinde bir kere araştırma seferi yaptıklarını belirterek, yürütülen MARMOD Projesini anlattı. Yücel, “Müsilajın yani salyanın ana nedeni olan oksijensizleşme üzere öteki ekosistem sıkıntılarını doğuran fazla azot ve fosfor yükü var. Marmara’da olması gerektiğinden fazla bir besin tuzu var.

Salya buzdağının görünen yüzü üzere bir şey oldu. Sorun büyük, 2017 yılından beri çalışmalar sürüyor. Bu yıl ki seferimizi o çalışmalar çerçevesinde zati planlamıştık; ancak müsilaj olayı hızlanınca birkaç hafta erkene aldık. Çanakkale Boğazından başladık, batı kısmını tamamladık devam ediyoruz” dedi.

‘SUYU FİLTRELEYEMİYORSUNUZ’

Marmara’nın iki katmanlı bir deniz olduğunu söyleyen Yücel, “Üstü Karadeniz kökenli ve 25-30 metrelik bir üst katman var. Marmara’nın en derin yeri 1200 metre, kalan bütün su kolonu Akdeniz kökenli su. Ancak üstteki o kalın katman alt tarafla çok karışmadan üstten akıp gidiyor.

Bizim temel kirlettiğimiz yer bu üst katman. Işığın da tesiriyle son aylarda fevkalade biyolojik patlama olmuş üzere görünüyor. Bizim bilgilerimizin toplandığı tarihten itibaren bugüne kadar görmediğimiz bir biyolojik yoğunluk var. Fevkalade bir tabiat olayı yaşanıyor.

Müsilaj bantlar halinde yer yer görünüyor; ancak altında organik yoğunluk her yerde var. Suyu aldığınız vakit neredeyse filtreleyemiyorsunuz. Şu ana kadar ölçmediğimiz yoğunlukta bir organik oluşumu Marmara’nın her bölgesinde arkadaşlarımızın istasyon yaptığı 100’ün üzerinde ölçüm noktası var.

Bu noktaların 25-30 kadarını yaptık. Maalesef salya her yerde. Bilhassa üstteki 30 metrenin içi salya ya da bunun türevleriyle dolu” diye konuştu.

‘5-6 YIL İÇİNDE KOMADAN ÇIKARABİLECEĞİMİZİ GÖSTERİYOR’

Yücel, Marmara’da artan bir oksijensizleşme bulduklarını kaydederek, “Bu oksijensizleşmenin ana nedeni de aslında salyaya neden olan şeyle tıpkı; azot ve fosfor yükleri. Bizim yaptığımız model ve hesaplamalara nazaran bu oksijensizleşme yalnızca Türkiye kaynaklı karasal, son 20-30 yıldır denize girmiş yükler.

Azot ve fosfor arıtılmadan gelen havzalardan sızan yükler ve bu yükler sonucu çok biyolojik üretim. Tahlil tekliflerimizin en başında da karasal kaynaklı bu atıkların kesilmesi gerekiyor. Biz model simülasyonlarımızda 5-6 yıl içerisinde Marmara’yı bu kriz koma halinden çıkartabileceğimizi elimizde datalar ve modeller gösteriyor. Tedbirler sürdürülebilirse denizin sağlıklı hale gelmesi 10-12 yılda olur” sözlerini kullandı.

‘BALIK VEFATLARI BAŞLADI’

Geçmiş devrin salya patlamalarının şu an hala denizin içinde oksijen tüketen organik yükler olarak dolanmaya devam ettiğine dikkat çeken Yücel, şu andaki biyolojik olayın da yıllarca oksjini tüketmeye devam edeceğini vurguladı.

Yücel, “Müsilaj salya yapısı toksik midir? Bu ne kadar ortalıkta dolandıkça o kadar ziyanlı tipleri içinde barındırmaya devam edebilir. Toksik tesirleri olacaktır diye düşünüyorum. Bu müsilajın bilhassa liman üzere yerlerde çok ağır biriktiğini görüyoruz.

Bunların süratli çürümesiyle de hidrojensülfürü üzere metan üzere birtakım gazlar balık için hatta çok yakındaki halk için bile toksik olacaktır. Bilhassa müsilajın parçalanmış hali solungaçları tıkıyor, lokal olarak oksijensizleşme yaratıyor. Bütün bunlar balık ölümlerinin başladığını bize gösteriyor” dedi.

‘TEK DEVA TEDBİRLERİ BAŞLATMAK’

Fiziki olarak denizin üstündeki materyalin toplanması gerektiğini; fakat bunun buzdağının gönünen kısmı olduğunu söyleyen Yücel, şöyle konuştu:

“Buz dağının görünen kısmı bu sarı uydudan bile görünen kısım ancak buzdağının içi denizin içindeki o organik yükü ortadan kaldırmanın hiçbir fiziki yolu yok. Fiziki bir yolla bunu çözmeniz mümkün değil. Tek deva bir an evvel tedbirleri başlatmak.

Karasal atıkların denetimi için sabırla çok disiplinli bir biçimde bunu uygulamamız gerekiyor. Sonuçlarını denizde izlememiz gerekiyor. Bizim birinci teklifimiz; evsel atıkların çabucak denetim altına alınması, var olan tesislerimizin çabucak devreye girmesi, var olan kapasitemizin çabucak kullanılmaya başlanması. Derhal bu yatırımların planlanarak bu ileri arıtma biyolojik arıtmanın uzmanların da görüşüne başvurularak uygulanması gerekiyor.

Eksik yatırımların tamamlanıp, bir an evvel planların alınması gerekiyor. Öbür denizlere bulaşma riskini biraz uzak görüyorum. Zira salya patlamasına neden olan şeyler Marmara’ya oldukça mahsus. Fazla azot, fosfor yükü, oksijen azlığı, bu baskı Marmara’da çok yüksek.

Başka denizlerimizde bu baskı daha az. Düşük bir risk; lakin izlemek müşahede yapmak gerekiyor. Oralarda Marmara’daki üzere bir patlamayı çabucak beklemiyoruz. Lakin bu gidişatla tahminen 10 yıl sonra.”

BİR CEVAP BIRAK