İklim Değişikliği Siyaset ve Araştırma Derneği Lideri Baran Bozoğlu, hazırladıkları ‘Özelleştirilmiş Termik Santraller ve Etraf Mevzuatına Ahenk Süreçleri’ raporu anlattı.

Bozoğlu, raporlarındaki 2020 yılının başında kapatıldığı tez edilen kömürlü termik santrallerin 1,5 yıldır süreksiz faaliyet evrakları ile hiçbir etraf yatırımını tamamlamadan çalıştığı bilgisini vererek şunları aktardı:

YATIRIMLAR İÇİN 7 YIL MÜDDET

Şu anda ülkemizde özelleştirilmiş ve EÜAŞ’a ilişkin olan 13 adet kömürlü termik santral bulunuyor. 2013 yılında bu termik santrallere etraf mevzuatından muafiyet sağlama hedefiyle ve etraf yatırımlarını baca gazı emisyonlarını, atıklarını, atık sularını yönetebilmeleri ismine yatırım yapmaları için 7 yıllık mühlet tanınmıştı.

2013 yılında yapılan Elektrik Piyasası Kanunu’ndaki düzenleme ile ve bu düzenleme 2016 yılında iptal edilmiş, tekrar Anayasa Mahkemesi’nin iptaline karşın Meclis’ten kanun çıkartılarak 2019 yılının sonuna kadar bu tesislere etraf mevzuatından muafiyet başka bir deyişle cezalardan muafiyet sağlanmış ve tesislerin çevresel yatırımları yapması istenmişti.”

2,5 YIL KİRLETME HAKKI VERİLDİ

2019 yılı içerisinde tesislerin bu manada çevresel yatırımları yapmadıkları ortaya çıktıktan sonra Meclis’ten tekrar bir kanun değişikliği ile 2019’un başlarında tekrar muafiyet sağlanması düşünülmüştü. O devir 4 partinin küme başkanvekillerinin imzasıyla geri çekilen kanun düzenlemesi ne yazık ki; 2019’un sonunda Meclis’ten onaylanarak çıkmıştı.

Bu düzenleme bu tesislere çevreyi, havayı, toprağı kirleten bu tesislere, yatırım yapmayan bu tesislere 2 buçuk yıl daha etraf mevzuatından muafiyet tanımış ve bu tesislerin yatırım yapmamasına imkan sağlayacak, etraf kontrollerinden muafiyet sağlayacak bir öngörüde bulunmuştu. Zati 7 yıl muafiyet tanınan tesislere ekstradan 2,5 yıl daha çevreyi kirletme hakkı tanınmıştı.

CUMHURBAŞKANI ERDOĞAN VETO ETTİ

Bu düzenleme Sayın Cumhurbaşkanımız tarafından 4 Aralık 2019 tarihinde veto edildi. Hasebiyle kanunlaşmadı. Cumhurbaşkanı veto ettiği sırada, halk sıhhatini riske atan bu tesislere aslında 7 yıl muafiyet tanındığını söz ederek, ekstra bir müddet tanınmayacağını net bir formda tanımlamıştı.

Lakin gelin görün ki; bugün paylaştığımız raporda açık bir halde bu tesislerin hala çevreyi kirlettiğini, 1 ile 1,5 yıldır çevreyi kirleterek çalıştırılmaya devam edildiğini görüyoruz. 26 Aralık 2019 tarihinde etraf mevzuatının içerisindeki nizamlı depolama alanlarına dair yönetmelikte yapılan değişiklikle bu tesislere çarçabuk etraf müsaadesi ve Süreksiz Faaliyet Dokümanı (GFB) alma süreci açılmış bulunuldu.

“TARİHİ ADIMI MEMNUNLUKLA KARŞILAMIŞTIK”

Cumhurbaşkanımızın verdiği veto kararı ile çelişkili bir düzenleme Etraf ve Şehircilik Bakanlığı tarafından yapıldı. Ve gelinen noktada şu anda bu 13 tesis hiçbirisi rastgele bir çevresel yatırım yapmamış olmamalarına karşın çalışır durumda. 1 Ocak 2020 tarihinde Etraf Bakanıyla Güç Bakanı basın toplantısı düzenleyerek bu santrallerin kapatıldığını, durdurulduğunu etraf mevzuatına uymayan Afşin Elbistan A, Seyitömer, Tunçbilek, Soma, Kangal ve Çatalağzı termik santrallerinin GFB ve etraf müsaadesi olmaması nedeniyle etraf yatırımlarını ve çevreyi kirlettikleri gerekçesiyle durdurulduklarını kapatıldıklarını açıkladı. Bizler o periyot bu tarihi adımı memnunlukla karşılamıştık.

GFB VERİLEREK ÖNÜ AÇILDI

Lakin bu tesislerin hepsine peyder pey etraf mevzuatının içerisinde yapılan değişiklikler ve olağan dışı uygulamalarla bir düzenleme yapılarak ve Etraf Bakanlığı’nda yapılan çalışmalarla her birine GFB verilerek çalışmasının önü açıldı. Tesislerin özelinde konuşmak gerekirse GFB alarak etraf mevzuatına ahenkleri ve etraf müsaade lisans dokümanları almaları için faaliyetine devam etmesine müsaade verilen termik santrallerin üçü; Afşin Elbistan B, Çayırhan, Orhaneli termik santralleri mevzuatın belirlediği şartlara uygun olmamasına karşın, toksik atıklarını yırtıcı depolama prosedürüyle depolamaya devam etmelerine karşın bir yıl boyunca GFB verilerek çalışmaları sağlandı ve bu mühlet dolduktan sonra tekrar GFB verilerek çalışmalarının önü açıldı.

6 AY DAHA KAZANMA TERCİHİ

Hasebiyle bu tesisler, bir buçuk yıldır fiilen etraf yatırımı yapmamaları ve etraf müsaadesi almamalarına karşın çalışmalarının önü açıldı. Bu tesislerin ikinci GFB alma durumları nedeniyle 6 ay daha çalışmalarını devam ettirebilme konusunda tasa taşıyoruz. Afşin Elbistan A ve Kangal termik santralleri, fiilen 1 yıldan fazla çalışacak biçimde GFB yenileme yoluna gitti. Ekstra 6 ay daha kazanma tercihinde bulundu.

TUNÇBİLEK İKİNCİ KERE ALDI

Tunçbilek Termik Santrali 10 Şubat 2021 tarihinde ikinci GFB aldı. Fakat işin garip tarafı, 29 Ocak 2021 tarihinde iptal edilen GFB’den yaklaşık 11 gün sonra aldığı yeni evrak sürecinde; 11 gün boyunca GFB olmadan çalıştı, rastgele bir ceza kesilmedi. Şu anda da 2. GFB alarak çalışmaya devam ediyor. Benzeri biçimde Seyitömer Termik Santralinin GFB’si 4 Şubat 2021 tarihinde iptal olmuş olmasına, bundan 8 gün sonra tekrar GFB almış olmasına karşın, bu 8 gün boyunca idari yaptırım yapılmadı.

YATAĞAN HAVAYI KİRLETİRKEN…

Seyitömer Termik Santrali GFB olmasına karşın nizamlı depolama alanlarına dair lisansı olmadığı için şu an atıklarını müsaadesiz bir formda yırtıcı depolama alanına depolamaya devam ediyor. Buna karşın Etraf Bakanlığı tarafından rastgele bir yaptırım uygulanmıyor. Öte yandan Muğla Yatağan Termik Santrali tam bir krize olan bu bölgede havayı kirletirken, toksik atıklarını yabanî depolama alanında depolamaya devam ederken, gerekli sundurmaları yapmadan yeraltı kirliliği izlemeden çalışmaya devam etmesine karşın, bu tesise 29 Aralık 2020 tarihinde ne yazık ki 5 yıllık etraf müsaadesi verilmiş durumda.

GFB OLMADAN ÜRETİME DEVAM EDİYOR

Bunun yanında hali hazırda Soma ve Çatalağzı termik santrallerinin de GFB mühleti Haziran ayında dolacak. Bu tesisler etraf müsaadesi alamayacak durumdalar. Buna karşın bu tesislere önümüzdeki günlerde tekrar GFB ile yatırımlarını yapmadan çevreyi kirletmeye devam ederek, çalışmalarının önünün açılacağını görüyoruz. Çok dikkat cazip bir nokta var ki; EÜAŞ 18 Mart Çan termik santralinin etraf müsaadesi 18 Mart 2021 tarihinde dolmuş durumda. Şu anda bu tesis 2 ayı aşkındır havayı suyu toprağı kirleterek etraf müsaadesi yahut GFB olmadan üretim yapmaya devam etmektedir.

RASTGELE BİR CEZA KESİLMEMİŞ

Rastgele bir ceza kesilmemiştir. Pahalı basın mensupları görünen odur ki; Etraf ve Şehircilik Bakanlığı tam bir felç durum yaşamaktadır, felç olmuştur. Özelleştirilmiş termik santrallerin etraf mevzuatından nasıl muaf tutulduğu, milletlerarası mutabakatlara ve kendi mevzuatımıza karşıt işlerle bu tesislere nasıl çalışmasına müsaade verildiğini üzülerek görüyoruz. Bu bize bakanlığın gereğince vazifesini yapmadığını ve felç duruma yanlışsız gittiğinin somut bir göstergesidir.

‘TİCARİ SIR’ GEREKÇESİYLE…

Öte yandan bu tesislere takılmış olan daima emisyon ölçüm sistemlerinin öbür bir tabirle; bacalarından çıkan kirletici gazları bakanlık tarafından çevrimiçi olarak izlenen sistemlerin elde ettiği sonuçlara dair bilgi edinme müracaatımıza ‘ticari sır’ gerekçesiyle karşılık verilmemiştir. Buradan kamuoyunun ilgisine ve bilgisine belirterek sormak istiyoruz.

Havamızı kirleten yahut kirletme riski olan bu santrallerden çıkan kirletici gazların ölçüsüne dair bilgi nasıl bir ticari sır niteliği taşıyabilir. Buradan bilhassa bakanlık başta olmak üzere bütün kamu kurumlarından vatandaşlar olarak talep ediyoruz. Havamızın, toprağımızın, suyun kalitesine dair bilgiyi lütfen bizden esirgemeyin.

ETRAF BİLGİLERİ ŞEFFAF PAYLAŞILMALI

Havamızı kirleten yahut kaygı duyduğumuz tesislere dair bilgiyi milletlerarası İngilizce raporlardan mı almak zorundayız? Kredi kuruluşları için verilen raporlardan mı öğrenmek zorundayız? Yabancıların bildiği bilgiyi neden vatandaşlar olarak kendi ülkemizde elde edemiyoruz? Münasebetiyle etrafa dair bütün bilgilerin şeffaf bir halde paylaşılmasını bekliyoruz. Etraf ve Şehircilik Bakanlığı çok hoş bir şey yapıyor, hava kalitesine dair bilgiyi anlık olarak vatandaşlarla paylaşıyor. Tıpkı formda bu santrallerden çıkan kirletici gazların bilgisinin paylaşılmasını talep ediyoruz.

ATIKLAR HALA DÖKÜLÜYOR

Çok net bir biçimde görülmektedir ki; Sayın Cumhurbaşkanı’nın veto kararını verirken ki söylediği cümlelere tezat bir durum, Etraf ve Şehircilik Bakanlığı ve bürokrasisi tarafından ortaya konmuştur. Şu anda havamızı, suyumuzu, toprağımızı tıpkı 1 Ocak 2020’deki üzere yahut 1 Ocak 2021’den evvelki üzere kirleten bu tesisler hala birebir durumdadır. Atık alanlarına atıklarını dökmeye devam etmektedirler.

Ne yazık ki, tarım alanlarımızı, sularımızı, ormanlarımızı kirletmeye devam etmektedirler. Öte yandan 2015 yılında ortaya konan Paris İklim Mutabakatına bütün memleketler arası alanda sahip çıkılmaktadır. Ülkemizin de dünyadaki bu iklim rejimine dair katkı vermesi ve birebir vakitte takviye alabilmesi ismine bu kömürlü termik santrallere dair yaptırım uygulaması.

Bu santrallerden ekmek yiyen emekçilerin, işçilerin ziyan görmeyeceği formda adil bir dönüşüm sürecini hemen başlatmamız ve planlamamız gerekmektedir. Bu tesislerin tamamı muhakkak bir planlama dahilinde kapatılmalı atık alanları da revizyon ve rehabilite edilmelidir.

CUMHURBAŞKANI’NIN VETOSUNA KARŞIN…

Yaptığımız incelemede mevzuatta yapılan değişiklikle bir arada tesislere akademik rapor hazırlatılması istenmiştir. Nizamlı depolama alanları için akademik rapor hazırlattılar ve bu akademik raporlar üzerinden GFB verdiler. Şu an tesisleri bu halde çalışır hale getirdiler. Güya akademik raporlar hazırlanınca oradaki milyarlarca ton atık artık yeraltı suyuna karışmayacakmış; ormanlarımızı tarım alanlarımızı kirletmeyecekmiş üzere düşünmeye çalıştılar.

Burada tekrar raporumuz içerisinde atık alanlarına dair akademik raporları teker teker inceledik. Bir tesise dair akademik raporda yazılan bilgi öbür tesiste yazılmamış olmasına karşın, ortak standart bir atık alanına dair olması gereken bilgiler her bir akademik raporda olmamasına karşın, her biri için olumlu sonuç verildi.

Ayrıntılı bir akademik rapor hazırlayan da hazırlamayan da GFB aldılar. Bu bile başlı başına hususun ne kadar çalakalem yürütüldüğünü, ne kadar etraf meselelerini çözmekten uzak, yalnızca bu tesislere GFB verilmesi, Cumhurbaşkanı’nın vetosuna karşın uygulamaya geçmeleri için bir kılıfla nasıl sürecin yürütüldüğünün göstergesidir.

NE OLMUŞTU?

Kurum, birebir yılın Ocak ayında ise Etraf Kanunu gereği 5 termik santralin büsbütün, 1 termik santralin ise kısmi olarak kapatılmasına karar verildiğini duyurmuştu.

Kahramanmaraş Afşin A, Kütahya Seyitömer, Kütahya Tunçbilek, Sivas Kangal ve Zonguldak Çatalağzı termik santrallerinin büsbütün, Manisa Soma Termik Santrali ise kısmi olarak kapatıldığını kaydeden Kurum, Soma’da ise özel bir durumun kelam konusu olduğunu bildirerek “Mevcut termik santralden 12 bin konut ısınma gereksinimini karşılıyorlar. Aldığımız kararla Soma Termik Santralinin 4 ünitesinin çalışmasına kış dönemi boyunca müsaade edilecek” demişti.

Kurum ayrıyeten “Kapatılan termik santrallerin idareleri, gerekli çevresel yatırımları tamamlamadıkları sürece faaliyete geçmelerine müsaade verilmeyecek” tabirlerini kullanmıştı.

BİR CEVAP BIRAK